نیامدن ادرار یا عدم توانایی در تخلیه مثانه، یک مشکل جدی در مردان است که میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد. این وضعیت که در پزشکی به آن «احتباس ادراری» (Urinary Retention) گفته میشود، به معنای عدم توانایی در تخلیه کامل یا جزئی ادرار از مثانه است. اگر این مشکل درمان نشود، میتواند منجر به عوارض خطرناک مانند عفونت ادراری، آسیب کلیوی و حتی اورژانس پزشکی شود.
علل اصلی نیامدن ادرار در مردان
۱. انسداد مجاری ادراری
شایعترین علت احتباس ادرار در مردان، انسداد در مسیر مجرای ادراری است. این انسداد ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
- بزرگی خوشخیم پروستات (BPH): افزایش اندازه پروستات به مرور زمان باعث فشردن مجرای ادراری و کاهش جریان ادرار میشود.
- سنگ مثانه یا سنگ کلیه: سنگها ممکن است مسیر ادرار را مسدود کنند.
- تنگی مجرا: به دلیل التهاب، آسیب یا عفونت، مجرای ادراری باریک شده و ادرار نمیتواند عبور کند.
- تومور یا سرطان: تومورهای مثانه یا پروستات میتوانند باعث انسداد شوند.
۲. مشکلات عصبی
اعصاب مسئول کنترل مثانه ممکن است آسیب دیده یا دچار اختلال شده باشند، مانند:
- آسیب نخاعی
- بیماریهای عصبی مثل اماس یا دیابت که باعث نوروپاتی میشوند
- سکته مغزی یا سایر اختلالات مغزی
۳. داروها
برخی داروها میتوانند باعث کاهش فعالیت عضلات مثانه یا انسداد مجاری ادراری شوند، مانند:
- داروهای ضد افسردگی
- داروهای ضد هیستامین
- داروهای ضد اسپاسم مثانه
- برخی داروهای ضد روانپریشی
۴. عفونت و التهاب
عفونت مجاری ادراری یا پروستاتیت (التهاب پروستات) میتواند باعث تورم و انسداد موقتی شود که در نتیجه ادرار سخت خارج میشود.
۵. سایر عوامل
- ضربه یا آسیب به لگن
- جراحیهای اخیر در ناحیه لگن یا پروستات
- مصرف زیاد الکل یا مواد مخدر
- مشکلات روانی مثل اضطراب شدید
علائم همراه با نیامدن ادرار
- احساس فوریت شدید ولی عدم توانایی در دفع
- درد و فشار در ناحیه زیر شکم
- ادرار قطره قطره یا خیلی ضعیف
- بیاختیاری ادرار در موارد احتباس مزمن
- تورم مثانه قابل لمس در شکم
- تب و علائم عفونت در صورت بروز عفونت
راههای تشخیص
- معاینه فیزیکی: شامل لمس مثانه و معاینه پروستات از طریق مقعد
- آزمایش ادرار: برای تشخیص عفونت یا وجود خون
- سونوگرافی مثانه و کلیهها: برای ارزیابی حجم ادرار باقی مانده و وجود انسداد
- سیستوسکوپی: مشاهده داخل مجرای ادراری و مثانه با دوربین
- آزمایشات عصبی: در صورت شک به علل عصبی
درمان نیامدن ادرار در مردان
درمان فوری
در موارد احتباس ادراری حاد، لازم است مثانه فوراً تخلیه شود تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود. این کار با استفاده از سوند (کاتتر) ادراری انجام میشود.
درمان علل زمینهای
- بزرگی پروستات: درمان دارویی با داروهای آلفا بلاکر یا داروهای کاهش حجم پروستات و در موارد شدید جراحی
- عفونتها: آنتیبیوتیک مناسب
- سنگها: سنگشکنی یا جراحی برای برداشتن سنگ
- تنگی مجرا: جراحی یا گشاد کردن مجرا
- اختلالات عصبی: درمان تخصصی و توانبخشی
پیشگیری و نکات مهم
- مصرف مایعات کافی و اجتناب از نگهداشتن طولانی مدت ادرار
- مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده علائم مشکل در ادرار
- کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت و مشکلات عصبی
- پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای ضد احتباس ادرار
نیامدن ادرار در مردان یک وضعیت پزشکی جدی است که باید سریعاً تشخیص داده و درمان شود. علت این مشکل میتواند از انسداد ساده مجرای ادراری تا مشکلات عصبی متنوع باشد. در صورت بروز علائم، مراجعه به پزشک متخصص ارولوژی ضروری است تا از بروز عوارض خطرناک جلوگیری شود.
درمان های دارویی کمریسک
۱. آلفا بلاکرها (Alpha Blockers)
این گروه دارویی باعث شل شدن عضلات پروستات و مجرای ادراری میشوند و در نتیجه جریان ادرار بهتر میشود. این داروها سریع اثر کرده و معمولاً عوارض جانبی کمی دارند.
- نمونهها: تامسولوسین (Tamsulosin)، آلفوزوسین (Alfuzosin)، سیلدوسین (Silodosin)
- عوارض جانبی معمول: سرگیجه خفیف، فشار خون پایین موقع ایستادن، سردرد
- مزیت: شروع اثر سریع (معمولاً چند روز تا هفته اول)
۲. مهارکنندههای ۵-آلفا ردوکتاز (5-Alpha Reductase Inhibitors)
این داروها با کاهش حجم پروستات، باعث باز شدن مجرای ادراری میشوند. شروع اثر آنها ممکن است طولانیتر باشد (چند ماه).
- نمونهها: فیناستراید (Finasteride)، دوتاستراید (Dutasteride)
- عوارض جانبی معمول: کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ (بیشتر موقتی)
- مزیت: اثر طولانیمدت بر بهبود علائم پروستات
۳. داروهای ضد اسپاسم مثانه (Anticholinergics)
در مواردی که مثانه بیشفعال باشد و منجر به تخلیه ناکامل شود، این داروها کمک میکنند. البته باید با احتیاط مصرف شوند چون ممکن است باعث احتباس ادراری شوند.
- نمونهها: اوکسی بوتینین (Oxybutynin)، تولتیرودین (Tolterodine)
نکات مهم در مصرف داروها
- داروها باید تحت نظر پزشک تجویز و مصرف شوند.
- مصرف داروها به تنهایی در موارد حاد یا انسداد شدید کافی نیست و ممکن است نیاز به اقدامات تخصصی مثل سوندگذاری باشد.
- کنترل عوارض جانبی و پیگیری منظم ضروری است.
- تغییر سبک زندگی و رعایت نکات پیشگیری به همراه داروها توصیه میشود.
تأثیر تغییر سبک زندگی در درمان
۱. کنترل مصرف مایعات
- نوشیدن مایعات به مقدار کافی ولی نه زیاد در ساعات پایانی روز
- پرهیز از مصرف زیاد نوشیدنیهای محرک مثل قهوه، چای، نوشابههای کافئیندار و الکل که میتوانند مثانه را تحریک کنند
۲. تنظیم زمان ادرار
- اجتناب از نگهداشتن طولانی مدت ادرار
- ایجاد یک برنامه منظم برای تخلیه مثانه حتی اگر حس ادرار کم باشد (مثلاً هر ۳ تا ۴ ساعت)
۳. فعالیت بدنی منظم
- ورزش کردن به بهبود گردش خون و سلامت کلی سیستم ادراری کمک میکند
- انجام تمرینات کگل (Kegel) برای تقویت عضلات کف لگن و کمک به کنترل مثانه
۴. کاهش وزن
- اضافه وزن فشار بیشتری به مثانه و پروستات وارد میکند
- کاهش وزن با رژیم مناسب میتواند علائم را کاهش دهد
۵. اجتناب از داروهای غیرضروری
- برخی داروها میتوانند احتباس ادراری را تشدید کنند (مثل داروهای ضد احتقان یا برخی آنتیهیستامینها)
- مشورت با پزشک درباره داروهای مصرفی
۶. کاهش مصرف نمک
- مصرف زیاد نمک میتواند باعث احتباس مایعات و تورم بافتها شود و در عملکرد مثانه تأثیر بگذارد
۷. مدیریت استرس و خواب کافی
- استرس زیاد ممکن است بر عملکرد سیستم عصبی مثانه تأثیر بگذارد
- خواب کافی و کیفیت خواب مناسب برای عملکرد صحیح سیستم ادراری مهم است
تغییرات سبک زندگی در کنار درمان دارویی، میتواند به بهبود علائم نیامدن ادرار کمک کند و از عود بیماری جلوگیری نماید. البته این تغییرات باید به صورت مستمر و همراه با پیگیری پزشک انجام شود تا بهترین نتیجه حاصل شود.
تأثیر روابط جنسی بر نیامدن ادرار در مردان
۱. تحریک جنسی و عملکرد مثانه
روابط جنسی سالم و منظم میتواند به بهبود عملکرد عضلات کف لگن و سیستم ادراری کمک کند. فعالیت جنسی باعث افزایش جریان خون در ناحیه لگن و تقویت عضلات میشود که به کنترل بهتر مثانه کمک میکند.
۲. انزال و تخلیه مجاری ادراری
انزال به نوعی باعث تخلیه مجاری ادراری میشود و میتواند به کاهش انسداد یا تجمع ادرار در مجرا کمک کند. بنابراین، نداشتن فعالیت جنسی به مدت طولانی ممکن است در برخی افراد باعث تجمع ادرار و افزایش مشکلات شود.
۳. تأثیر مشکلات پروستات
اگر مشکل بزرگ شدن پروستات یا التهاب پروستات وجود داشته باشد، روابط جنسی شدید یا بیش از حد ممکن است باعث تحریک و تشدید علائم شود. بنابراین، در این شرایط ممکن است نیاز به تنظیم فعالیت جنسی وجود داشته باشد.
۴. تاثیر داروهای پروستات
برخی داروهای درمان بزرگی پروستات ممکن است روی عملکرد جنسی (مثل کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ) تأثیر بگذارند که این موضوع میتواند به صورت غیرمستقیم کیفیت زندگی و عملکرد ادراری را تحت تأثیر قرار دهد.
توصیهها
- روابط جنسی سالم و متعادل معمولاً به بهبود عملکرد ادراری کمک میکند.
- در صورت وجود درد، سوزش یا مشکل در ادرار بعد از فعالیت جنسی، حتماً باید به پزشک مراجعه شود.
- اگر دچار بزرگی پروستات یا مشکلات خاص هستید، بهتر است با پزشک درباره نوع و میزان فعالیت جنسی مشورت کنید.
- تقویت عضلات کف لگن با تمرینات مخصوص (تمرینات کگل) همراه با فعالیت جنسی میتواند مفید باشد.
عوارض عدم درمان یا درمان ناکامل
۱. آسیب به کلیهها
احتباس طولانیمدت ادرار باعث افزایش فشار در مثانه و مجاری ادراری میشود. این فشار ممکن است به کلیهها منتقل شده و باعث آسیب کلیوی شود که میتواند منجر به نارسایی کلیه شود.
۲. عفونتهای ادراری مکرر
ادرار باقیمانده در مثانه محیط مناسبی برای رشد باکتریهاست و باعث عفونتهای مکرر مثانه (سیستیت) و حتی عفونت کلیه (پیلونفریت) میشود. عفونتهای مکرر ممکن است باعث التهاب مزمن و آسیب دائمی شوند.
۳. سنگ مثانه و کلیه
ادرار راکد و باقیمانده در مثانه میتواند منجر به تشکیل سنگ مثانه شود که خودش باعث انسداد و آسیب بیشتر میشود.
۴. ضعف و آسیب عضلات مثانه
احتباس طولانی مدت باعث کشیدگی بیش از حد عضلات مثانه میشود و ممکن است عضله مثانه ضعیف و عملکرد تخلیه آن دچار اختلال شود.
۵. بیاختیاری ادرار
با گذشت زمان، مثانه ممکن است دچار بیاختیاری یا ناتوانی در کنترل ادرار شود که کیفیت زندگی را به شدت کاهش میدهد.
۶. مشکلات روانی و اجتماعی
درد، اضطراب ناشی از مشکل ادراری، بیاختیاری و نیاز به مکرر به توالت رفتن میتواند باعث کاهش اعتماد به نفس، افسردگی و انزوا شود.
۷. اورژانس پزشکی
احتباس ادراری حاد یک وضعیت اورژانسی است که بدون درمان سریع ممکن است به عوارض جدی و حتی بستری شدن در بیمارستان منجر شود.
سوالات متداول
شایعترین علت انسداد ادراری، **بزرگ شدن پروستات (هایپرپلازی خوشخیم)** است که مسیر ادرار را مسدود میکند.
بله، **سنگ مثانه یا مجرای ادراری** میتواند مسیر ادرار را مسدود کرده و باعث توقف دفع ادرار شود.
بیماریهای عصبی مثل **فلج نخاعی، دیابت با آسیب عصبی، یا آسیب نخاع** میتوانند سیگنالهای مغز به مثانه را مختل کنند.
بله، داروهایی مانند **آنتیکولینرژیکها، داروهای ضد افسردگی و برخی داروهای فشار خون** میتوانند باعث احتباس ادرار شوند.
عفونت شدید مجاری ادراری میتواند باعث **التهاب و تورم مجرای ادرار** شود و دفع ادرار را با مشکل مواجه کند.
علائم میتواند شامل **درد شدید شکم، تهوع، تورم مثانه، تب و تکرر یا سوزش ادرار** باشد.
اگر ادرار کاملاً متوقف شده یا درد شدید شکمی و تورم مثانه دارید، **فوراً به اورژانس یا اورولوژیست** مراجعه کنید.
نظرات کاربران