علت لخته شدن خون در پاها چیست؟ | درمان خانگی لخته شدن خون در پا

لخته شدن خون در پاها یا ترومبوز ورید عمقی (DVT) یک مشکل جدی پزشکی است که در آن خون در رگ‌های عمقی پاها منعقد می‌شود. این وضعیت می‌تواند منجر به مشکلات جدی و حتی تهدیدکننده زندگی شود، بنابراین شناسایی سریع و درمان به موقع بسیار مهم است.

علل و عوامل خطر لخته شدن خون در پاها

لخته شدن خون ممکن است به دلایل مختلف ایجاد شود، از جمله:

• بی‌تحرکی طولانی: مانند نشستن طولانی در هواپیما یا بعد از جراحی.
• جراحی و صدمات: جراحی‌های بزرگ به خصوص در لگن و پا، یا شکستگی استخوان.
• بیماری‌های مزمن: مانند سرطان، بیماری‌های قلبی یا اختلالات خونی.
• مصرف داروها: برخی داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضدبارداری یا درمان‌های جایگزینی هورمونی.
• عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی ترومبوز یا نقص در فاکتورهای انعقادی خون.

علائم لخته شدن خون در پاها

لخته شدن خون در پاها ممکن است بدون علامت باشد، اما علائم شایع شامل:

• درد یا حساسیت در پاها، معمولاً در ساق پا
• تورم در یک پا (معمولاً یک طرفه)
• تغییر رنگ پوست، به‌خصوص قرمز یا کبود شدن
• احساس گرمی در ناحیه مبتلا

تشخیص لخته خون در پاها

برای تشخیص دقیق، پزشک ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند:

• سونوگرافی داپلر: شایع‌ترین روش برای مشاهده جریان خون در رگ‌ها
• آزمایش خون (D-dimer): برای بررسی وجود لخته در بدن
• سی‌تی آنژیوگرافی یا MRI: در موارد پیچیده برای مشاهده دقیق‌تر رگ‌ها

درمان لخته شدن خون در پاها

1. دارو درمانی

• ضدانعقادها (Anticoagulants): داروهایی مانند هپارین یا وارفارین که از رشد لخته خون جلوگیری می‌کنند.
• داروهای ترومبولیتیک: در موارد شدید، برای حل کردن لخته‌ها استفاده می‌شوند.

2. درمان‌های فیزیکی و مراقبتی

• بالا نگه داشتن پاها: برای کاهش تورم و بهبود جریان خون
• ورزش‌های سبک و قدم زدن: پس از تایید پزشک، برای جلوگیری از لخته‌های جدید
• جوراب‌های فشاری (Compression stockings): برای کاهش تورم و بهبود گردش خون

3. روش‌های جراحی

در موارد بسیار شدید و خطرناک:

• فیلتر وناکاوا (IVC filter): برای جلوگیری از حرکت لخته به ریه‌ها
• برداشتن لخته خون: در مواقع اورژانسی

پیشگیری از لخته شدن خون

• تحرک کافی در طول روز، به‌خصوص هنگام سفرهای طولانی
• نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از غلظت خون
• اجتناب از سیگار و کنترل وزن
• در صورت داشتن سابقه خانوادگی یا بیماری‌های زمینه‌ای، مشورت با پزشک برای داروهای پیشگیرانه

هشدار

لخته خون در پا می‌تواند به آمبولی ریه (PE) منجر شود که یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است. علائم آمبولی ریه شامل درد قفسه سینه، تنگی نفس و سرفه همراه با خون است. در صورت مشاهده این علائم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

لخته شدن خون در پاها یک بیماری جدی است که نیاز به تشخیص و درمان سریع دارد. رعایت پیشگیری، توجه به علائم و مراجعه به پزشک متخصص می‌تواند از عوارض خطرناک جلوگیری کند. درمان معمولاً شامل داروهای ضدانعقاد، مراقبت‌های فیزیکی و در موارد خاص جراحی است.

---

چک‌لیست عملی پیشگیری و مراقبت از لخته شدن خون در پاها

---

۱. فعالیت و تحرک

• حداقل هر ۱ ساعت در محل کار یا هنگام نشستن طولانی بلند شوید و پاها را حرکت دهید.
• در طول روز حداقل ۳۰ دقیقه پیاده‌روی سبک انجام دهید.
• هنگام سفرهای طولانی (ماشین، قطار، هواپیما) هر ۱ تا ۲ ساعت راه بروید یا پاها را حرکت دهید.

۲. مراقبت‌های فیزیکی پا

• پاها را بالا نگه دارید (۱۵–۲۰ دقیقه، ۲–۳ بار در روز) برای کاهش تورم.
• استفاده از جوراب‌های فشاری طبق توصیه پزشک.
• ماساژ ملایم پاها (بدون فشار زیاد روی نواحی دردناک) برای بهبود گردش خون.

۳. تغذیه و آب‌رسانی

• نوشیدن حداقل ۸ لیوان آب در روز برای جلوگیری از غلظت خون.
• کاهش مصرف غذاهای پرنمک و چرب که می‌توانند تورم را افزایش دهند.
• مصرف میوه و سبزیجات تازه برای بهبود جریان خون و سلامت عروق.

۴. دارو و درمان

• مصرف منظم داروهای ضدانعقاد طبق نسخه پزشک.
• بررسی هرگونه داروی جدید یا تغییر در مصرف دارو با پزشک.
• ثبت روزانه علائم مانند درد، تورم یا تغییر رنگ پا.

۵. بررسی علائم هشداردهنده

• درد یا تورم ناگهانی در یک پا
• قرمزی یا تغییر رنگ پوست پا
• احساس گرمای شدید در پا
• تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سرفه با خون (در صورت بروز فوراً به اورژانس مراجعه کنید)

۶. سبک زندگی

• ترک سیگار و اجتناب از الکل زیاد
• حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم
• بررسی منظم سلامت قلب و عروق طبق توصیه پزشک

---

شایع‌ترین علل لخته شدن خون در پاها

لخته شدن خون در پاها که به نام ترومبوز ورید عمقی (DVT) نیز شناخته می‌شود، یکی از مشکلات شایع و جدی پزشکی است که در صورت عدم درمان به موقع می‌تواند عوارض خطرناکی مانند آمبولی ریوی ایجاد کند.

علل شایع لخته شدن خون

1. بی‌تحرکی طولانی

یکی از مهم‌ترین علل ایجاد لخته خون، عدم حرکت کافی است. افرادی که مدت طولانی می‌نشینند یا در بستر هستند، بیشتر در معرض خطر DVT قرار دارند. مثال‌ها شامل:

• مسافرت‌های طولانی با هواپیما، قطار یا اتومبیل
• استراحت طولانی بعد از جراحی یا بیماری

2. جراحی و آسیب‌ها

عمل‌های جراحی به ویژه جراحی‌های بزرگ روی لگن، زانو یا پا می‌توانند خطر لخته شدن خون را افزایش دهند. همچنین شکستگی یا آسیب به پا یا لگن، جریان خون را کاهش داده و زمینه ساز تشکیل لخته می‌شود.

3. بیماری‌های مزمن

برخی بیماری‌ها باعث افزایش خطر ترومبوز می‌شوند، از جمله:

• بیماری‌های قلبی و عروقی
• سرطان و برخی از درمان‌های آن
• اختلالات انعقادی ارثی

4. استفاده از هورمون‌ها

مصرف قرص‌های ضدبارداری هورمونی یا درمان‌های هورمونی می‌تواند ریسک لخته شدن خون را افزایش دهد، به ویژه در افرادی که سابقه خانوادگی DVT دارند.

5. چاقی و سبک زندگی ناسالم

اضافه وزن و عدم فعالیت بدنی منظم باعث افزایش فشار روی وریدهای پا و کاهش جریان خون می‌شود و احتمال تشکیل لخته را بالا می‌برد.

6. سن بالا و سابقه خانوادگی

با افزایش سن، رگ‌ها کمتر انعطاف‌پذیر شده و خطر لخته شدن خون افزایش می‌یابد. همچنین داشتن سابقه خانوادگی DVT یک عامل مهم ژنتیکی است.

علائم شایع لخته خون در پاها

• تورم در یک پا
• درد یا حساسیت در ناحیه ساق یا ران
• گرمی یا قرمزی پوست در ناحیه آسیب دیده
• تغییر رنگ پوست به صورتی یا آبی

راه‌های پیشگیری از لخته شدن خون

1. فعالیت بدنی منظم: پیاده‌روی یا ورزش سبک روزانه
2. جلوگیری از بی‌تحرکی طولانی: در سفرهای طولانی هر ۱–۲ ساعت پاها را حرکت دهید
3. حفظ وزن مناسب و رژیم غذایی سالم
4. استفاده از جوراب‌های ضد واریس در صورت توصیه پزشک
5. کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت و فشار خون

لخته شدن خون در پاها یک وضعیت جدی است که می‌تواند زندگی فرد را تهدید کند. شناخت عوامل خطر و علائم اولیه آن و پیشگیری با سبک زندگی سالم و مراقبت‌های پزشکی مناسب، بهترین راه برای جلوگیری از عوارض ناشی از DVT است. در صورت مشاهده علائم مشکوک، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.

---

علل شایع، علائم و اقدامات پیشگیرانه لخته شدن خون در پاها

دسته‌بندی	موارد مهم	توضیح کوتاه
علل شایع	بی‌تحرکی طولانی	نشستن یا دراز کشیدن طولانی، مسافرت‌های طولانی با هواپیما یا خودرو
	جراحی و آسیب‌ها	عمل‌های جراحی لگن، زانو، پا یا شکستگی‌ها
	بیماری‌های مزمن	بیماری‌های قلبی، سرطان، اختلالات انعقادی ارثی
	هورمون‌ها	مصرف قرص‌های ضدبارداری یا درمان‌های هورمونی
	چاقی و سبک زندگی ناسالم	اضافه وزن، فعالیت بدنی کم
	سن بالا و سابقه خانوادگی	با افزایش سن ریسک بالاتر و سابقه خانوادگی مهم است
علائم	تورم در پا	معمولاً در یک پا بروز می‌کند
	درد یا حساسیت	در ساق یا ران احساس درد یا فشار
	گرمی و قرمزی پوست	ناحیه مبتلا گرم و قرمز می‌شود
	تغییر رنگ پوست	صورتی یا آبی شدن پوست در ناحیه آسیب دیده
راه‌های پیشگیری	فعالیت بدنی منظم	پیاده‌روی، ورزش سبک روزانه
	جلوگیری از بی‌تحرکی طولانی	حرکت دادن پاها هر ۱–۲ ساعت در سفر یا استراحت
	حفظ وزن مناسب و رژیم سالم	کاهش فشار روی رگ‌ها و بهبود جریان خون
	استفاده از جوراب‌های ضد واریس	در صورت توصیه پزشک
	کنترل بیماری‌های زمینه‌ای	مدیریت دیابت، فشار خون و بیماری‌های قلبی

---

عوارض احتمالی لخته شدن خون در پاها (ترومبوز ورید عمقی یا DVT) می‌تواند جدی باشد

1. ورم و درد شدید پا
   • معمولاً در یک پا رخ می‌دهد و ممکن است باعث سنگینی یا درد تیرکشنده شود.
2. قرمزی و تغییر رنگ پوست
   • پوست پا ممکن است قرمز، گرم یا تیره شود.
3. احتمال آمبولی ریوی
   • اگر لخته از پا جدا شود و به ریه‌ها برسد، باعث آمبولی ریوی می‌شود که می‌تواند کشنده باشد. علائم شامل تنگی نفس، درد قفسه سینه و سرفه خونی است.
4. مشکلات مزمن وریدی
   • اگر درمان نشود، وریدها ممکن است آسیب ببینند و باعث تورم مزمن، درد و زخم‌های پوستی شود (سندرم پست‌ترومبوتیک).
5. افزایش خطر لخته‌های آینده
   • افرادی که یک بار دچار DVT شده‌اند، بیشتر در معرض لخته‌های بعدی هستند.
6. عفونت یا التهاب ثانویه
   • گاهی تورم و انسداد وریدی می‌تواند باعث التهاب یا عفونت پوست شود.

در ادامه یک جدول خلاصه عوارض احتمالی لخته شدن خون در پاها همراه با شدت و علائم مربوط به هر عارضه آماده کرده‌ام:

عارضه	شدت	علائم شایع
ورم و درد پا	متوسط	تورم یک پا، احساس سنگینی، درد تیرکشنده یا فشار
قرمزی و تغییر رنگ پوست	خفیف تا متوسط	قرمز یا کبود شدن پوست، گرم شدن محل تورم
آمبولی ریوی	شدید/تهدیدکننده زندگی	تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی، ضربان قلب سریع
مشکلات مزمن وریدی (سندرم پست‌ترومبوتیک)	متوسط تا شدید	تورم مزمن، درد مداوم، زخم‌های پوستی، تغییر رنگ پوست
افزایش خطر لخته‌های آینده	متوسط	احتمال بروز مجدد DVT در پاهای دیگر یا همان پا
عفونت یا التهاب ثانویه	خفیف تا متوسط	قرمزی، درد، گرم شدن پوست، حساسیت موضعی، در موارد شدید تب

در مورد پیشگیری از لخته شدن خون در پاها (ترومبوز ورید عمقی یا DVT)، روش‌های خانگی می‌توانند نقش کمک‌کننده داشته باشند، ولی توجه داشته باشید که در صورت داشتن ریسک بالا یا علائم هشداردهنده، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید. در ادامه مهم‌ترین روش‌های خانگی آورده شده است:

---

1. فعالیت بدنی منظم

• پیاده‌روی کوتاه هر ۱–۲ ساعت، به خصوص اگر مدت طولانی نشسته‌اید.
• انجام تمرینات کششی ساده برای پاها و مچ پا: حرکت دادن مچ پا به بالا و پایین یا دایره‌ای کردن مچ پا.
• ورزش‌های سبک مانند شنا، دوچرخه‌سواری یا یوگا می‌تواند جریان خون را بهبود دهد.

2. بالا نگه داشتن پاها

• هنگام استراحت، پاها را روی بالش یا زیرانداز بالا قرار دهید تا جریان خون به سمت قلب راحت‌تر باشد.
• جلوگیری از ایستادن یا نشستن طولانی بدون حرکت.

3. رژیم غذایی سالم

• مصرف غذاهای ضد التهاب و غنی از امگا۳ (ماهی‌های چرب، گردو، تخم کتان).
• کاهش مصرف غذاهای پرچرب و فرآوری‌شده که ممکن است غلظت خون را افزایش دهند.
• نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از غلظت خون.

4. کاهش وزن و حفظ تناسب اندام

• اضافه وزن می‌تواند فشار روی رگ‌های پا را افزایش دهد و ریسک لخته شدن خون را بالا ببرد.

5. استفاده از جوراب‌های فشاری (Compression Socks)

• این جوراب‌ها جریان خون را در پاها بهبود می‌دهند و به پیشگیری از لخته شدن کمک می‌کنند.
• مخصوصاً برای افراد پروازهای طولانی یا نشستن‌های طولانی مفید است.

6. اجتناب از سیگار و الکل

• نیکوتین و الکل می‌توانند باعث افزایش غلظت خون و مشکلات گردش خون شوند.

7. کنترل فشار خون و دیابت

• فشار خون بالا و قند خون کنترل نشده می‌تواند به سلامت رگ‌ها آسیب بزند و ریسک لخته شدن خون را افزایش دهد.

8. مصرف گیاهان و مواد طبیعی با مشورت پزشک

• زنجبیل، سیر، و زردچوبه به عنوان رقیق‌کننده‌های طبیعی خون شناخته می‌شوند، ولی در صورت مصرف داروهای ضد انعقاد حتماً باید با پزشک مشورت شود.

در ادامه یک چک‌لیست عملی روزانه ۱۰ مرحله‌ای برای پیشگیری از لخته شدن خون در پاها آماده کرده‌ام که می‌توانید به راحتی دنبال کنید:

---

چک‌لیست روزانه پیشگیری از لخته شدن خون در پاها

1. پیاده‌روی کوتاه

• حداقل هر ۱–۲ ساعت، ۵–۱۰ دقیقه پاها را حرکت دهید، حتی اگر فقط داخل خانه باشید.

2. تمرینات کششی مچ پا

• حرکت دادن مچ پا به بالا و پایین یا دایره‌ای، هر ۲–۳ ساعت، ۱۰–۱۵ بار.

3. بالا نگه داشتن پاها

• هنگام استراحت، پاها را روی بالش یا صندلی کمی بالا بیاورید (۱۰–۱۵ دقیقه، ۲–۳ بار در روز).

4. نوشیدن آب کافی

• حداقل ۸ لیوان آب در روز برای جلوگیری از غلظت خون.

5. استفاده از جوراب فشاری

• به ویژه اگر طولانی می‌نشینید یا پرواز دارید، جوراب فشاری بپوشید.

6. فعالیت بدنی منظم

• حداقل ۳۰ دقیقه ورزش سبک مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا شنا روزانه.

7. رژیم غذایی سالم

• مصرف سبزیجات، میوه، ماهی، آجیل و کاهش غذاهای پرچرب و فرآوری‌شده.

8. اجتناب از سیگار و الکل

• نیکوتین و الکل جریان خون را کند و ریسک لخته را افزایش می‌دهند.

9. کنترل وزن و فشار خون

• حفظ وزن مناسب و کنترل فشار خون و قند خون به بهبود سلامت رگ‌ها کمک می‌کند.

10. مشاوره پزشکی در صورت نیاز

• اگر ورم، درد، قرمزی یا گرمی در پا مشاهده شد، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.

برای جلوگیری از لخته شدن خون در پاها، نیاز به درمان دارویی بستگی به وضعیت شما و ریسک فاکتورهای شخصی دارد. چند نکته مهم:

---

۱. آیا دارو لازم است؟

• افراد با ریسک بالا (مثل کسانی که جراحی بزرگ داشته‌اند، مبتلایان به سرطان، افراد دارای سابقه لخته خون، یا کسانی که مدت طولانی بی‌حرکت هستند) معمولاً پزشک داروهای پیشگیری‌کننده از لخته تجویز می‌کند.
• افراد سالم که فقط ریسک متوسط یا پایین دارند، ممکن است با ورزش، تحرک کافی، و جوراب‌های واریس بدون دارو بتوانند از لخته جلوگیری کنند.

---

۲. داروهای رایج پیشگیری از لخته

1. داروهای ضد انعقاد (Anticoagulants)
   • هپارین زیرجلدی (Heparin): معمولاً بعد از جراحی یا در بیمارستان استفاده می‌شود.
   • وارفارین (Warfarin): خوراکی، نیاز به کنترل آزمایش خون (INR) دارد.
   • داروهای جدید ضد انعقاد خوراکی (DOACs) مثل ریواروکسابان، آپیکسابان، دابیگاتران که معمولاً نیاز به کنترل خون ندارند.
2. داروهای ضد پلاکت (Antiplatelets)
   • آسپرین در برخی موارد پیشگیری‌کننده استفاده می‌شود، ولی معمولاً به تنهایی برای جلوگیری از لخته‌های وریدی پا کافی نیست.

---

۳. اقدامات غیر دارویی که مکمل دارو هستند

• تحرک مرتب و ورزش سبک (پیاده‌روی، حرکت پاها در طول نشستن طولانی).
• بالا نگه داشتن پاها هنگام استراحت.
• جوراب‌های فشاری طبی برای بهبود جریان خون و کاهش تورم.
• کنترل وزن و ترک سیگار.

---

✅ نکته مهم: شروع هر داروی ضد انعقاد بدون تجویز پزشک خطرناک است و می‌تواند باعث خونریزی شدید شود. پزشک با توجه به سابقه پزشکی، آزمایش‌ها و شرایط شما بهترین گزینه را تعیین می‌کند.

در ادامه یک جدول عملی برای پیشگیری از لخته خون در پاها آماده کرده‌ام که بر اساس سطح ریسک و نوع درمان (دارویی یا غیر دارویی) دسته‌بندی شده است:

سطح ریسک	ویژگی‌ها / شرایط نمونه	پیشگیری غیر دارویی	پیشگیری دارویی (در صورت نیاز)
پایین	افراد سالم، بدون سابقه لخته، تحرک کافی	– ورزش روزانه و تحرک مرتب- بالا نگه داشتن پاها هنگام نشستن- جوراب فشاری در صورت نیاز	معمولاً نیاز ندارد
متوسط	افرادی با چند ریسک فاکتور: چاقی، سفر طولانی، سیگار، بارداری، سن بالا	– همان اقدامات سطح پایین- ورزش سبک در سفر یا نشستن طولانی- جوراب فشاری	گاهی پزشک آسپرین یا داروهای کم دوز ضد انعقاد را تجویز می‌کند
بالا	– جراحی بزرگ (خصوصاً لگن و زانو)- سابقه لخته خون وریدی یا آمبولی ریه- سرطان فعال- بی‌حرکتی طولانی (مثل بستری شدن)	– بالا نگه داشتن پاها هنگام استراحت- جوراب فشاری طبی	– هپارین زیرجلدی یا داروهای ضد انعقاد خوراکی (وارفارین یا DOACها) طبق تجویز پزشک
خیلی بالا / اورژانسی	علائم مشکوک به لخته خون: درد ناگهانی ساق یا ران، تورم، گرما و قرمزی، تنگی نفس یا درد قفسه سینه	– استراحت محدود تا بررسی پزشک	– درمان سریع ضد انعقاد و گاهی بستری در بیمارستان

---

لخته شدن خون در پا (ترومبوز ورید عمقی یا DVT) می‌تواند بسیار خطرناک باشد و نیازمند توجه فوری پزشکی است. شما باید در موارد زیر سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:

علائم هشداردهنده نیاز به مراجعه فوری:

1. تورم ناگهانی پا – به خصوص اگر فقط یک پا متورم شده باشد.
2. درد یا حساسیت شدید – معمولاً در ساق پا یا پشت زانو.
3. گرمی یا قرمزی پوست پا – احساس داغ بودن و تغییر رنگ پوست.
4. تنگی نفس یا درد قفسه سینه – ممکن است نشان‌دهنده حرکت لخته به ریه‌ها (آمبولی ریوی) باشد.
5. سردرگمی یا ضعف ناگهانی – در صورت همراه شدن با علائم تنفسی یا قلبی.

مراجعه به پزشک حتی در صورت علائم خفیف:

• درد یا تورم خفیف پا که بیش از چند ساعت یا یک روز طول بکشد.
• سابقه بیماری قلبی، فشار خون بالا، دیابت، سرطان یا استفاده از داروهای ضد بارداری هورمونی.
• سابقه قبلی لخته شدن خون در خانواده یا خود فرد.

⚠️ توجه: هر گونه شک به لخته خون، حتی بدون درد شدید، باید جدی گرفته شود، چون درمان زودهنگام از عوارض جدی مثل آمبولی ریوی جلوگیری می‌کند.

در ادامه یک چک‌لیست فوری برای تشخیص لخته شدن خون در پاها آماده کرده‌ام که می‌توانید برای بررسی سریع از آن استفاده کنید:

---

چک‌لیست علائم هشداردهنده لخته خون در پا (DVT)

شماره	علامت	توضیح	اقدام فوری
1	تورم ناگهانی یک پا	تورم یک پا نسبت به پای دیگر به طور غیرمعمول	مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس
2	درد یا حساسیت در ساق یا پشت زانو	درد مداوم یا شدید، حتی هنگام لمس	مراجعه فوری به پزشک
3	قرمزی یا تغییر رنگ پوست	پوست قرمز یا مایل به آبی/بنفش	مراجعه فوری به پزشک
4	گرمی یا داغ بودن پا	احساس داغی در محل تورم	مراجعه فوری به پزشک
5	درد هنگام حرکت پا یا کشش عضلات ساق	درد تشدید شده هنگام خم یا صاف کردن پا	مراجعه به پزشک
6	تنگی نفس ناگهانی	ممکن است ناشی از لخته در ریه‌ها (آمبولی ریوی)	تماس فوری با اورژانس
7	درد قفسه سینه یا تپش قلب شدید	همراه با علائم تنفسی	تماس فوری با اورژانس
8	ضعف، سرگیجه یا غش	در صورت همراهی با تنگی نفس یا درد قفسه سینه	تماس فوری با اورژانس
9	سابقه خانوادگی یا شخصی لخته خون	حتی بدون علائم واضح	مشورت با پزشک برای پیشگیری و بررسی