احساس گزگز، مور مور، بیحسی یا سوزنسوزن شدن در دست و پا یکی از مشکلات رایجی است که ممکن است به دلایل متعددی بروز کند. یکی از دلایل شایع و مهم این وضعیت، کمبود ویتامینها بهویژه ویتامینهای گروه B در بدن است.
در این مقاله به بررسی ویتامینهایی میپردازیم که کمبود آنها میتواند علت این علائم آزاردهنده باشد.
✳️ ۱. ویتامین B12 (کوبالامین) – مهمترین عامل
کمبود ویتامین B12 یکی از شایعترین دلایل ایجاد گزگز در اندامهاست. این ویتامین نقش حیاتی در عملکرد اعصاب محیطی و تولید میلین (پوشش محافظ اعصاب) دارد.
علائم کمبود B12:
- گزگز یا بیحسی در دست و پا
- خستگی و ضعف
- مشکلات حافظه یا تمرکز
- رنگپریدگی پوست
- تپش قلب
منابع غذایی:
🥩 گوشت قرمز، 🐟 ماهی، 🥚 تخممرغ، 🥛 لبنیات، غلات غنیشده
افراد گیاهخوار یا دارای مشکلات گوارشی (مثل سلیاک یا بیماری کرون) بیشتر در معرض کمبود B12 هستند.
✳️ ۲. ویتامین B1 (تیامین)
ویتامین B1 برای عملکرد طبیعی اعصاب ضروری است. کمبود آن میتواند باعث بیماری بریبری شود که یکی از علائم آن گزگز و ضعف عضلانی است.
منابع غذایی:
🍚 برنج قهوهای، 🥜 آجیل، 🌽 غلات کامل
✳️ ۳. ویتامین B6 (پیریدوکسین)
هم کمبود و هم مصرف بیش از حد ویتامین B6 میتواند باعث علائم عصبی مانند گزگز در اندامها شود.
منابع غذایی:
🍌 موز، 🐓 مرغ، 🥔 سیبزمینی، 🥜 بادامزمینی
✳️ ۴. ویتامین E
کمبود ویتامین E کمتر شایع است اما در افراد دارای سوء تغذیه یا اختلالات جذب چربی ممکن است رخ دهد. این ویتامین نقش آنتیاکسیدانی دارد و از اعصاب محافظت میکند.
منابع غذایی:
🌻 روغنهای گیاهی، 🌰 مغزها، 🥦 سبزیجات برگ سبز
❗️ چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر گزگز دست و پا به طور مداوم ادامه دارد یا با علائمی مانند درد، ضعف عضلانی، یا اختلال در حرکت همراه است، بهتر است برای بررسی علل احتمالی مانند کمبود ویتامین، دیابت، مشکلات نخاعی یا اختلالات عصبی به پزشک مراجعه کنید.
✅ جمعبندی
| ویتامین | علائم کمبود | منابع غذایی |
|---|---|---|
| B12 | گزگز، ضعف، مشکلات حافظه | گوشت، ماهی، لبنیات |
| B6 | گزگز، تحریکپذیری، بیحسی | موز، مرغ، سیبزمینی |
| B1 | گزگز، ضعف عضلانی | برنج قهوهای، غلات کامل |
| E | اختلال عصبی، ضعف | روغن گیاهی، مغزها |
💊 چه داروهایی برای درمان گزگز دست و پا مصرف کنیم؟
گزگز یا مور مور شدن دست و پا (که به آن “پارستزی” نیز گفته میشود) یک علامت شایع از اختلال عملکرد اعصاب است که میتواند موقت یا مزمن باشد. اگر این حالت ناشی از کمبود ویتامین یا بیماریهای زمینهای باشد، درمان دارویی آن بر اساس علت اصلی صورت میگیرد.
در این مقاله به معرفی داروها و مکملهایی میپردازیم که معمولاً برای درمان یا کنترل گزگز دست و پا تجویز میشوند.
✅ ۱. مکملهای ویتامینهای گروه B
اگر علت گزگز، کمبود ویتامینهای گروه B بهخصوص B12، B6 یا B1 باشد، پزشک معمولاً مکملهای زیر را تجویز میکند:
💉 B12 (کوبالامین)
- فرم دارویی: قرص، آمپول عضلانی
- نامهای تجاری رایج در ایران:
- کوبال
- B12 رازک
- Becomplex V
🔹 مصرف این ویتامین برای افراد گیاهخوار، بیماران گوارشی، یا سالمندان بسیار توصیه میشود.
💊 B6 (پیریدوکسین)
- مکمل درمانی برای: التهاب اعصاب محیطی، گزگز، سندرم تونل کارپ
- نامهای رایج: پیریدوکسین 40، B6 خارجی (نوروبیون B6)
⚠️ مصرف بیش از اندازه B6 میتواند خود باعث گزگز شود؛ باید با دوز مشخص تجویز شود.
💊 قرصهای ترکیبی B-Complex
- حاوی مجموعهای از B1، B6، B12
- مناسب برای درمان عمومی ضعف عصبی، بیحسی و خستگی
✅ ۲. مکملهای ویتامین E
اگر کمبود ویتامین E باعث اختلالات عصبی شده باشد، مصرف آن با تجویز پزشک ضروری است.
- اشکال دارویی: کپسول ژلاتینی
- نامهای تجاری: E-400، ویتامین E یوروویتال، د-آلفا توکوفرول
✅ ۳. داروهای نوروپاتیک (برای گزگز ناشی از دیابت یا مشکلات عصبی مزمن)
در صورتی که گزگز ناشی از نوروپاتی محیطی (مثلاً در بیماران دیابتی) باشد، داروهایی تجویز میشوند که روی عملکرد اعصاب تأثیر میگذارند:
🔹 گاباپنتین (Gabapentin)
- کاهش درد و سوزش عصبی
- دوز مصرفی بسته به شدت علائم تنظیم میشود
🔹 پرگابالین (Pregabalin)
- با نام تجاری لیریکا (Lyrica)
- کنترل درد و گزگز مزمن ناشی از آسیب عصبی
🔹 آمیتریپتیلین (Amitriptyline)
- دارویی ضدافسردگی سهحلقهای با اثر تسکین بر دردهای عصبی
- در دوز پایین برای کنترل گزگز تجویز میشود
✅ ۴. داروهای موضعی
در برخی موارد، کرمها یا پمادهای حاوی مواد تسکیندهنده یا ضدالتهاب برای کنترل موقت علائم استفاده میشوند:
- کرم کپسایسین
- ژل منتول + لیدوکائین
❗ نکات مهم قبل از مصرف داروها
- 🔍 علت گزگز باید توسط پزشک تشخیص داده شود؛ خوددرمانی ممکن است خطرناک باشد.
- ⚠️ مصرف زیاد برخی ویتامینها (مانند B6 یا E) ممکن است اثرات منفی ایجاد کند.
- 💊 از خرید داروهای بدون نسخه از منابع نامطمئن خودداری کنید.
- 🩺 در صورت مداومت علائم، بررسی بیماریهای زمینهای مثل دیابت، اماس یا اختلالات تیروئیدی ضروری است.
🟢 جمعبندی نهایی
| دسته دارویی | هدف درمان | مثالها |
|---|---|---|
| ویتامینهای گروه B | تقویت اعصاب، درمان کمبود | B12، B6، B-Complex |
| ویتامین E | آنتیاکسیدان، محافظ اعصاب | E-400، توکوفرول |
| داروهای نوروپاتیک | کنترل درد و گزگز مزمن | گاباپنتین، پرگابالین |
| داروهای موضعی | تسکین موقت علائم سطحی | کپسایسین، ژل منتول |
🩺 چه زمانی باید برای گزگز دست و پا به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر یکی از شرایط زیر را دارید، توصیه میشود در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید:
⚠️ ۱. گزگز دائمی یا مزمن
- اگر احساس گزگز یا بیحسی برای چند هفته ادامه داشته باشد و با استراحت یا تغییر وضعیت بهتر نشود.
⚠️ ۲. گزگز همراه با ضعف عضلانی
- اگر در کنار گزگز، ضعف یا تحلیل عضلات، افتادن اجسام از دست یا ناتوانی در راه رفتن دارید.
⚠️ ۳. گزگز ناگهانی و شدید
- شروع ناگهانی گزگز در یک سمت بدن، بخصوص اگر با گیجی، تاری دید یا مشکلات گفتاری همراه باشد، ممکن است نشانهای از سکته مغزی باشد.
⏱️ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
⚠️ ۴. گزگز همراه با درد، تورم یا تغییر رنگ پوست
- این موارد ممکن است نشاندهنده مشکلات گردش خون یا فشار بر عصب باشد (مثل سندرم تونل کارپ یا ترومبوز).
⚠️ ۵. گزگز پس از آسیبدیدگی
- اگر بعد از ضربه به ستون فقرات، گردن یا اندامها دچار گزگز شدهاید، احتمال آسیب عصبی وجود دارد.
⚠️ ۶. سابقه دیابت، تیروئید یا کمبود ویتامین
- اگر دچار بیماریهایی هستید که احتمال نوروپاتی محیطی را افزایش میدهند، مانند:
- دیابت
- کمکاری تیروئید
- بیماری کلیوی
- کمبود ویتامین B12
➕ در این شرایط هرگونه گزگز باید توسط پزشک بررسی شود.
✅ اگر گزگز موقت و خفیف است:
ممکن است ناشی از:
- نشستن طولانی روی پا یا خوابیدن روی بازو
- استرس یا اضطراب
- مصرف زیاد کافئین یا الکل
در این موارد، اگر علائم بهزودی رفع شوند، مراجعه فوری لازم نیست. ولی اگر تکرار یا تشدید شد، بررسی پزشکی ضروری است.
🩺 به کدام متخصص مراجعه کنیم؟
🔹 پزشک عمومی: اولین مرحله برای بررسی اولیه
🔹 متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست): در صورت احتمال مشکلات عصبی
🔹 متخصص غدد: برای بررسی دیابت یا تیروئید
🔹 متخصص داخلی: برای ارزیابی سیستماتیک علتها
نظرات کاربران